ενσυναίσθηση
Μια λέξη πέντε συλλαβών για την ικανότητα να κατανοούμε την ψυχική κατάσταση του άλλου σαν να βρισκόμαστε στη θέση του.
Η ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να πλησιάζουμε τον εσωτερικό κόσμο ενός άλλου ανθρώπου, να αντιλαμβανόμαστε τις σκέψεις, τις ανάγκες και τα συναισθήματά του, χωρίς να χάνουμε τη διάκριση ανάμεσα στο «εγώ» και στο «εσύ».
Πάτησε σε κάθε ενότητα για να την ανοίξεις ή να την κλείσεις.
Τι σημαίνει «ενσυναίσθηση»;
Με βάση τη σημασιολογική οργάνωση του λεξικού του Γ. Μπαμπινιώτη, η λέξη έχει έναν κεντρικό πυρήνα, ο οποίος αναπτύσσεται σε συγγενικές διαστάσεις:
- Ικανότητα κατανόησης της ψυχικής κατάστασης ενός άλλου ανθρώπου σαν να βρισκόμαστε εμείς στη θέση του, διατηρώντας όμως τη δική μας ταυτότητα. Παράδειγμα: Η εκπαιδευτικός άκουσε το παιδί με ενσυναίσθηση και κατάλαβε την αγωνία του.
- Γνωστική διάσταση: αντιλαμβανόμαστε την οπτική, τις σκέψεις, τις ανάγκες και τα κίνητρα του άλλου. Παράδειγμα: Προσπάθησε να δει τη διαφωνία από τη θέση του συνομιλητή του.
- Συναισθηματική διάσταση: αναγνωρίζουμε και συμμεριζόμαστε, σε κάποιον βαθμό, το συναίσθημα που βιώνει το άλλο πρόσωπο. Παράδειγμα: Ένιωσε τη λύπη του φίλου του χωρίς εκείνος να χρειαστεί να πει πολλά.
- Ενσυναισθητική επικοινωνία: ακούμε προσεκτικά, αναγνωρίζουμε όσα νιώθει ο άλλος και απαντούμε χωρίς βιαστική κρίση. Παράδειγμα: Αντί να τον διακόψει, του έδωσε χρόνο να εξηγήσει πώς αισθανόταν.
- Επαγγελματική και παιδαγωγική δεξιότητα: είναι ιδιαίτερα σημαντική για ψυχοθεραπευτές, εκπαιδευτικούς, γονείς και επαγγελματίες υγείας. Παράδειγμα: Η ενσυναίσθηση βοηθά τον δάσκαλο να κατανοεί τη συμπεριφορά πίσω από μια δυσκολία.
- Κοινωνική στάση: διευκολύνει τον διάλογο, τη συνεργασία και τον σεβασμό απέναντι σε εμπειρίες διαφορετικές από τις δικές μας.
Ετυμολογία και ιστορική διαδρομή
Σύμφωνα με τον Γ. Μπαμπινιώτη, η ενσυναίσθηση αποτελεί νεοελληνική απόδοση του αγγλικού όρου empathy. Η λέξη σχηματίστηκε με ελληνικά στοιχεία: την πρόθεση εν- και τη συναίσθηση, ώστε να δηλώσει το «αισθάνομαι μέσα από τη θέση του άλλου».
Αρχαίες ελληνικές ρίζες — ἐν + συναίσθησις
Τα επιμέρους στοιχεία είναι παλαιά ελληνικά, όμως η σημερινή ψυχολογική σημασία και το νεοελληνικό σύνθετο δεν αποτελούν αυτούσια αρχαία χρήση.
19ος αιώνας — γερμανικό Einfühlung
Ο όρος χρησιμοποιήθηκε αρχικά στην αισθητική για την εμπειρία τού να «νιώθει» κανείς μέσα σε ένα έργο τέχνης ή σε ένα αντικείμενο.
Αρχές 20ού αιώνα — αγγλικό empathy
Ο Edward Titchener απέδωσε στα αγγλικά το γερμανικό Einfühlung ως empathy. Η έννοια πέρασε σταδιακά από την αισθητική στην ψυχολογία.
Σύγχρονη Νέα Ελληνική — ενσυναίσθηση
Η ελληνική απόδοση καθιερώθηκε στην ψυχολογική ορολογία και διαδόθηκε ευρύτερα στην εκπαίδευση, στην επικοινωνία και στον δημόσιο λόγο.
Γραμματική ταυτότητα
Μορφολογικά στοιχεία
Λήμμα: ενσυναίσθηση
Μέρος του λόγου: ουσιαστικό
Γένος: θηλυκό
Κατάληξη: -ηση
Φωνητικά στοιχεία
Τονισμός: προπαροξύτονο
Συλλαβές: εν-συ-ναί-σθη-ση
ΔΦΑ: /en.siˈne.sθi.si/
Αρχικό γράμμα: ε
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | η ενσυναίσθηση | — |
| Γενική | της ενσυναίσθησης / ενσυναισθήσεως | — |
| Αιτιατική | την ενσυναίσθηση | — |
| Κλητική | ενσυναίσθηση | — |
Οικογένεια, παράγωγα και σύνθετα
Η βασική οικογένεια
ενσυναίσθηση ≠ ενσυναίσθημα;
Η ενσυναίσθηση είναι σήμερα ο καθιερωμένος όρος. Το ενσυναίσθημα καταγράφεται επίσης ως σπανιότερος τύπος, με την ίδια βασική ψυχολογική σημασία.
Πώς σχηματίζεται;
Αναλύεται μορφολογικά σε εν- + συναίσθηση. Το πρώτο στοιχείο δηλώνει το «μέσα», ενώ το δεύτερο συνδέεται με την αντίληψη και την επίγνωση ενός αισθήματος ή μιας κατάστασης.
Σημασιολογικό πεδίο
Γύρω από την «ενσυναίσθηση» οργανώνεται ένα πλούσιο σημασιολογικό πεδίο που αφορά την κατανόηση του άλλου, τη συναισθηματική ανταπόκριση και την ποιότητα της ανθρώπινης επικοινωνίας.
Συναφείς έννοιες
Αντίθετες έννοιες
Οι λέξεις δεν είναι απόλυτα ίδιες
Εκφράσεις, φράσεις και συνδυασμοί
- δείχνω ενσυναίσθησηανταποκρίνομαι με κατανόηση στην εμπειρία του άλλου
- έχω ενσυναίσθησηδιαθέτω την ικανότητα να αντιλαμβάνομαι την ψυχική κατάσταση των άλλων
- καλλιεργώ την ενσυναίσθησηαναπτύσσω συνειδητά τη σχετική δεξιότητα
- έλλειψη ενσυναίσθησηςδυσκολία κατανόησης της οπτικής και των συναισθημάτων του άλλου
- μπαίνω στη θέση του άλλουκαθημερινή φράση που αποδίδει τον βασικό πυρήνα της έννοιας
- ακούω με ενσυναίσθησηακούω προσεκτικά, χωρίς βιαστική κρίση ή διακοπή
- ενσυναισθητική επικοινωνίαεπικοινωνία που αναγνωρίζει την εμπειρία και τις ανάγκες του άλλου
- ενσυναισθητική στάσησταθερός τρόπος προσέγγισης με κατανόηση και σεβασμό
- γνωστική ενσυναίσθησηκατανόηση της οπτικής και των σκέψεων του άλλου
- συναισθηματική ενσυναίσθησησυναισθηματικός συντονισμός με όσα βιώνει ο άλλος
Συχνοί προσδιορισμοί
Ορθή χρήση και συνηθισμένες παγίδες
✓ δείχνω ενσυναίσθηση
Καθιερωμένος συνδυασμός για στάση ή συμπεριφορά που εκφράζει κατανόηση.
✗ ταυτίζομαι πλήρως
Η ενσυναίσθηση δεν απαιτεί να χάσουμε τα προσωπικά μας όρια ή τη δική μας οπτική.
✓ κατανοώ χωρίς να συμφωνώ
Μπορούμε να καταλάβουμε πώς νιώθει κάποιος, ακόμη κι αν διαφωνούμε με την επιλογή του.
✓ της ενσυναίσθησης
Αυτός είναι ο συνηθέστερος τύπος της γενικής· απαντά επίσης ο λόγιος τύπος «της ενσυναισθήσεως».
Η «ενσυναίσθηση» πέρα από τα ελληνικά
Η νεοελληνική λέξη αποδίδει το αγγλικό empathy, έναν όρο που συνδέθηκε αρχικά με τη γερμανική αισθητική και αργότερα απέκτησε κεντρική θέση στην ψυχολογία και στις επιστήμες της επικοινωνίας.
Σε άλλες γλώσσες
αγγλικά: empathy
γαλλικά: empathie
ιταλικά: empatia
ισπανικά: empatía
γερμανικά: Empathie / Einfühlung
Οι μεταφράσεις είναι προσεγγιστικές· το εύρος κάθε λέξης διαφέρει ανά γλώσσα και χρήση.
Μια λέξη που «ταξίδεψε»
Ο αγγλικός όρος empathy δημιουργήθηκε για να αποδώσει το γερμανικό Einfühlung, δηλαδή κατά λέξη το «νιώσιμο μέσα». Η Νέα Ελληνική τον απέδωσε δημιουργικά ως ενσυναίσθηση.
Μικρό διαδραστικό κουίζ
Η δική σου πρόταση
Η πρόταση αποθηκεύεται μόνο στον συγκεκριμένο φυλλομετρητή και δεν αποστέλλεται στο blog.
Πηγές και τεκμηρίωση
- Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Λεξικό τής Νέας Ελληνικής Γλώσσας, ΣΤ΄ έκδοση, Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας, 2024, ISBN 978-960-9582-25-4. Επίσημη παρουσίαση της έκδοσης.
- Γεώργιος Μπαμπινιώτης, επιστολή «Οι βαθιές ρίζες της ενσυναίσθησης», Η Καθημερινή, 1 Ιανουαρίου 2020 — παρουσίαση του λήμματος και της προέλευσης από το αγγλικό empathy. Διαβάστε την επιστολή.
- Ακαδημία Αθηνών, Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, λήμμα «ενσυναίσθηση», για τον ορισμό, τη γραμματική και τη σύγχρονη χρήση. Ηλεκτρονικό λήμμα.
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, Empathy, για την ιστορική διαδρομή από το γερμανικό Einfühlung στο αγγλικό empathy και για τις βασικές εννοιολογικές διακρίσεις. Ηλεκτρονικό λήμμα.
Η ανάρτηση βασίζεται στις παραπάνω λεξικογραφικές πηγές, με κύρια αναφορά το λεξικό του Γ. Μπαμπινιώτη. Οι ορισμοί, τα παραδείγματα, οι συγκρίσεις και οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες έχουν διατυπωθεί εκ νέου για τις ανάγκες της σειράς «Η λέξη της ημέρας».
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου